Oeuvre Jheronimus Bosch breidt uit met onbekende tekening

Jheronimus Bosch, Hellelandschap, pen met bruine inkt op papier, 259 x 197 mm, privécollectie. Foto
en beeldverwerking: Rik Klein Gotink en Robert G. Erdmann voor het Bosch Research and
Conservation Project

Een tot nu toe anonieme tekening “Hellelandschap” is door de experts van het Bosch Research and Conservation Project (BRCP) herkend als authentiek werk van Jheronimus Bosch. Tot nu toe werd gedacht dat de tekening van de hand van een medewerker van een medewerker van de meester zou zijn. De tekening was altijd verborgen in privé-bezit en zal voor het eerst publiekelijk worden getoond tijdens de overzichtstentoonstelling over Jheronimus Bosch, vanaf 13 februari 2016 in Het Noordbrabants Museum.

Kunsthistoricus en coördinator van het BRCP dr. Matthijs Ilsink spreekt over “een ongelooflijke vondst”. De tekening  van een hellelandschap, waarvan nu duidelijk is dat het gaat om een eigenhandig werk van Jheronimus Bosch, toont een bizar tafereel vol met fantastische monsters en gedrochten. Vanwege de grootte van het blad en de rijkdom van de voorstelling vormt het een uiterst belangrijke aanvulling op diens corpus tekeningen. De tekening is nagenoeg onbekend: ze werd in 2003 geveild uit onbekende herkomst en bevindt zich sindsdien in een privéverzameling. De tekening is nog nooit museaal getoond en vormt in het voorjaar van 2016 in ’s-Hertogenbosch een primeur en een van de hoogtepunten van de tentoonstelling Jheronimus Bosch – Visioenen van een genie.

Het hellelandschap is druk en chaotisch, dreigend en angstaanjagend, zoals Bosch zich de hel voorstelde. Centraal in de compositie worden met een groot visnet talloze verloren zielen gevangen en via een schoepenrad in de muil van een duivels monster gevoerd. Menselijke figuren hangen als klepels in luidklokken, een draak spuwt zielen uit in een kookpot, naakte zondaars zitten op het scherpe lemmet van een mes en er loopt een gedrocht in de vorm van een ton op pootjes. Het is het visueel schouwspel dat we boschiaans zijn gaan noemen en ook tegenkomen in Bosch’ schilderijen met hellescènes, zoals de Tuin der Lusten en de Laatste Oordeeltriptieken.

Merkwaardig genoeg is precies die karakteristiek van de tekening, namelijk dat ze zo boschiaans is, door sommigen gebruikt als argument tégen een toeschrijving ervan aan Bosch. De scène zou een pastiche zijn, gemaakt door een medewerker van een kunstenaar die in het atelier van Bosch zou hebben gewerkt. Na zorgvuldige bestudering van de tekening en na deze te hebben vergeleken met andere tekeningen en schilderijen van Bosch concludeert Matthijs Ilsink als tekeningenexpert samen met het verdere onderzoeksteam van het BRCP echter dat het hier niet gaat om het werk van een navolger of een leerling maar om de hand van de meester zelf.

De kwaliteit van het totaal en de vele markante details, zoals de gehelmde figuur, zittend op een ton op pootjes met daarin weer een menselijke figuur, mag voortreffelijk worden genoemd. De tekening geeft een fascinerend inzicht in de wijze waarop Bosch beelden componeert, namelijk heel associatief en additief. De kunstenaar creëerde een eigen fantasiewereld die hij als een vanzelfsprekende werkelijkheid op papier wist te zetten. Hij gaat hier op precies dezelfde manier te werk als bij de opbouw van het helleluik van de Tuin der Lusten, waarschijnlijk het beroemdste helletafereel uit de westerse kunst.

Het Bosch Research and Conservation Project (BRCP) is een ambitieus, grootschalig internationaal kunsthistorisch onderzoek, opgezet door de Stichting Jheronimus Bosch 500, Het Noordbrabants Museum en de Radboud Universiteit Nijmegen. Een team van internationale deskundigen onder leiding van Jos Koldeweij en Matthijs Ilsink heeft in de afgelopen zes jaar vrijwel het gehele oeuvre van de meester Bosch wereldwijd intensief en systematisch onderzocht en gedocumenteerd met behulp van de nieuwste technieken. De nauwe samenwerking met de musea in kwestie bleek zeer bevorderlijk voor de realisatie van de tentoonstelling in Het Noordbrabants Museum. De langverwachte resultaten van het BRCP maken deel uit van de tentoonstelling in ’s-Hertogenbosch.

BRON: Persbericht Het Noordbrabants Museum

 

Lees ook:Het Noordbrabants Museum eert Jheronimus Bosch
Lees ook:Oeuvre Bosch uitgebreid met nieuw ontdekt schilderij
Lees ook:Lancering online ticketshop tentoonstelling Jheronimus Bosch komt er aan
Lees ook:Omvangrijkste onderzoeksproject naar Jheronimus Bosch ooit werpt nieuw licht op zijn oeuvre
Lees ook:Grootste Jheronimus Bosch-tentoonstelling ooit komt er aan

Geen reacties // Reageer

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>