De Geboorte van Zwarte Piet in het Rijksmuseum

Sint Nikolaas en zijn knecht, door J. Schenkman Kleurenlitho’s, uitgave G. Theod. Bom, Amsterdam, 1850 Bruikleen Koninklijke Bibliotheek, Den Haag

Zwarte Piet en de hele discussie er om heen, je kunt geen krant openslaan of een internetnieuwspagina bezoeken of er staat wel iets over vermeld. Discussie of niet, feit is dat het Rijksmuseum vanaf vandaag tot en met 6 januari een aantal prenten over het ontstaan van Zwarte Piet vanaf het midden van de 19e eeuw aan ons toont.

Met de presentatie ‘De geboorte van Zwarte Piet’ toont het Rijksmuseum dat de beeldcanon van ‘Sinterklaas en Zwarte Piet’ altijd al door de eeuwen heen aan vele veranderingen onderhevig is geweest, vanaf het moment dat Sint Nicolaas voor het eerst in z’n eentje Nederland aandeed tot op heden. Pas vanaf de eerste helft van de 19e eeuw kreeg de Goedheiligman, in het boekje Sint Nikolaas en zijn knecht, een helper naast zich. De auteur van dit immens populaire werkje, het Amsterdamse schoolhoofd Jan Schenkman, veroorzaakte daarmee een radicale wijziging in het leven van de Sint. Vóór 1850 moest Sinterklaas alles alleen doen, van cadeaus uitdelen tot kinderen in de zak stoppen. Maar daarna kreeg de grote kindervriend een helper, eerst alleen aangeduid met ‘zijn knecht’, pas later met ‘Zwarte Piet’. Daarbij had de 19e-eeuwse Zwarte Piet soms een lichte, soms een getinte en soms een donkere huidskleur. De ene keer was hij vriendelijk, maar zo nu en dan boosaardig en zelfs agressief, karaktertrekken die soms óók aan Sint werden meegegeven. Sint leek bovendien aan het begin van de 19e eeuw meer op een kruisridder, rijdend op een ezel of zwevend op een gevleugeld paard, die kinderen een flink pak rammel kon geven.

Al met al zitten er dus zoveel kanten aan het verhaal van Zwarte Piet dat de prenten voor sommigen wellicht verhelderend kunnen werken binnen de discussie. Een oplossing zal de tentoonstelling niet bieden, wel een mooi overzicht van het ontstaan van Zwarte Piet en de veranderingen in de loop der jaren in de rol van zowel Sint als Piet.

Lees ook:Witte Piet ontdekt op werk uit 1930
Lees ook:Sinterklaas bezoekt Museum van Loon
Lees ook:De kinderen van het Rijksmuseum op een Kinderpostzegel
Lees ook:Rijksmuseum toont De Dijkdoorbraak van Jan Asselijn
Lees ook:De bloemen van Piet Mondriaan

Geen reacties // Reageer

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>